Viết về Thầy - Nhân ngày tri ân những người Thầy

Thầy là người thầy theo nghĩa thầy dạy tôi những điều chưa biết, thầy như người mẹ với tình yêu, sự kiên trì và chịu đựng không có giới hạn, thầy là ai mà khi ở bên thầy ai cũng hồn nhiên trở lại, thầy không giống ai ở chỗ khó ai có thể mở ra cho người khác niềm cảm hứng hứa hẹn không điểm dừng với chính đời sống của họ như thầy. Một chữ “thầy” không nói đủ về thầy. Thầy không nằm trong một từ ngữ nào tôi đã biết để gọi người khác. Khi tìm hiểu toàn cảnh lịch sử và văn hóa Việt Nam, tôi thấy thầy đến từ ngàn năm trước, tôi thấy thầy đến từ ngàn năm sau.

Tôi gọi đây là người thầy cuối cùng nhân nhớ đến một câu chuyện có tựa đề “Người thầy đầu tiên”. Câu chuyện nói về một người thầy chỉ vừa biết đọc, biết viết nhưng đã truyền cảm hứng cho một bé gái mồ côi ở một vùng nông thôn nước Nga học lên thành một viện sĩ. Lực đẩy cho người học trò trong câu chuyện này đi tới là tình yêu và niềm tin mà người thầy đặt nơi cô. Người thầy tôi đang học ở đây là người thầy cuối cùng của tôi theo nghĩa thầy đã chỉ ra cho tôi thấy cái gì bao trùm lên mọi kiến thức sách vở và tạo nên sức mạnh thực sự cho con người. Nếu tôi còn đến trường đi học nữa thì mọi hình thức học để lấy kiến thức cũng chỉ là những bài tập tôi làm để học với người thầy cuối cùng này: khám phá cái nằm ngoài kiến thức. Người thầy cuối cùng của tôi có gì giống “người thầy đầu tiên” trong câu chuyện? Họ đều làm người học nhớ đến trước hết ở sức mạnh tình yêu.

Tôi đã đọc nhiều câu chuyện giống như vậy và tự hỏi tại sao những lời nói đơn giản như vậy lại có thể để lại ấn tượng sâu sắc cho họ đến mức ấy. Nhưng khi gặp thầy, tôi như được giải đáp. Không chắc tôi đã nhìn đúng về lý do tạo nên những trạng thái cảm xúc đó nơi họ nhưng tôi biết việc cảm nhận được một tình thương lớn lao từ người khác có thể làm một người có những biểu hiện giống như vậy.

Tôi nghĩ hoài về thầy tôi. Thầy nói về dân tộc và thầy khóc. Tôi không hiểu được cảm xúc của thầy và tôi biết đó là vì tình yêu của thầy lớn ngoài mức mà tôi có thể hiểu được. Tôi đọc bài thầy viết cho Tuệ Nhân Ái, cuối thư  thầy nói “Thương con như con gái ruột của thầy”. Những người đọc thư thầy viết cho mình, những người đã ở bên thầy và có cảm giác thầy như cha, như ông của mình, hay chứng kiến thầy nói chuyện với người thân của thầy không khác gì nói chuyện với mình sẽ hiểu câu nói này. Tôi chỉ nhìn cách mẹ tôi chăm sóc con tôi mà đã không hiểu tại sao bà lại có thể thương con tôi nhiều bằng hay còn nhiều hơn là thương tôi và tình yêu ấy ở đâu ra, thì việc thầy thương từng người thầy gặp giống như người thân của thầy, tôi biết là có thật, nhưng vẫn không thể hình dung tình thương ấy nhân lên cho cả một dân tộc thì nó lớn đến mức nào. Hình ảnh thầy nói chuyện về việc thực hành của chúng tôi, đêm gần khuya, mọi người ngủ gà ngủ gật sau một ngày dài đi chơi, thầy vẫn nói, chìm trong suy tư, tôi không nhớ thầy nói gì, tôi chỉ nhìn gương mặt thầy, nhớ sự suy tư của thầy và cảm nhận tình yêu ở đó.

Ở bên cạnh thầy, tôi được trải nghiệm một thứ tình yêu chưa từng có. Đó là vui khi nhìn thấy người khác được yêu thương. Trước nay tôi chưa bao giờ tránh khỏi cảm giác hơi ganh tị khi bố mẹ chăm sóc em tôi, lo cho em tôi nhiều hơn tôi. Vậy mà khi tôi thấy thầy dành nhiều thời gian để nói chuyện với những người cần nói, tôi lại thấy vui, như là tình yêu của thầy qua ai đó vẫn chạm đến tôi. Như làn gió mát chạm vào da thịt, đó là tình yêu của Tạo hóa, chạm đến tất cả mọi người, và ai nhận ra tình yêu đó sẽ thấy vui hơn. Tôi hiểu ra rằng khi thầy nói tình yêu của thầy rất lớn, tùy mức sẵn sàng của từng người mà thầy đưa (trong bài giảng “Tạm quên đi tất cả, chỉ giữ lại tình yêu”), là thầy đưa theo cách của Tạo hóa, tình yêu có sẵn ở đó rồi, tùy mình cảm nhận được bao nhiêu.

Tình yêu của thầy là tình yêu không cần đền đáp, nhưng khi tôi tự hỏi mình có muốn trả lại tình yêu vô điều kiện đó hay không, trả cho ai, trả như thế nào, thì tự nhiên tôi rơi vào một thế giới mênh mông, không ý tưởng, với một cảm xúc kỳ lạ, không có điểm tận cùng.

Thầy là người thầy theo nghĩa thầy dạy tôi những điều chưa biết, thầy như người mẹ với tình yêu, sự kiên trì và chịu đựng không có giới hạn, thầy là ai mà khi ở bên thầy ai cũng hồn nhiên trở lại, thầy không giống ai ở chỗ khó ai có thể mở ra cho người khác niềm cảm hứng hứa hẹn không điểm dừng với chính đời sống của họ như thầy. Một chữ “thầy” không nói đủ về thầy. Thầy không nằm trong một từ ngữ nào tôi đã biết để gọi người khác. Khi tìm hiểu toàn cảnh lịch sử và văn hóa Việt Nam, tôi thấy thầy đến từ ngàn năm trước, tôi thấy thầy đến từ ngàn năm sau. Khó để nói thầy là ai nhưng tôi biết một điều, thầy là ơn phước cho dân tộc Việt Nam. Và tôi như không thể tin trong gần 90 triệu người Việt Nam của thời tôi đang sống, ở một điểm nối giữa nghìn năm trước với nghìn năm sau, tôi lại được học trực tiếp với thầy.

Tuệ Bảo Tánh
Hà nội, 20/11/2012